Serbia giành huy chương đồng: Khi HLV Terzić rời ghế, bản lĩnh mới lên tiếng

Có một khoảnh khắc mà người hâm mộ Ba Lan sẽ kể lại rất lâu. Đó là lúc đội bóng của họ bừng tỉnh trong set ba, ghi liền những điểm số sắc bén và buộc Serbia phải nhận thất bại 15-25. Nhưng ít ai nói rằng, ngay trước khi set đấu ấy diễn ra, chiếc ghế huấn luyện viên trưởng của Serbia đã trống trải. Zoran Terzić vừa rời khu kỹ thuật vì vấn đề sức khỏe. Sân vận động không bao giờ im lặng, chỉ có trái tim ta ngừng đếm nhịp. Tôi đã xem lại băng hình nhiều lần và tự hỏi: Phải chăng Ba Lan đang chơi hay, hay Serbia đang đánh mất nhịp đập từ chiếc ghế chỉ đạo? Câu trả lời nằm ở set bốn, khi Serbia trở lại, giữ được sự bình tĩnh và khép lại trận đấu bằng chiến thắng 25-18 trong set cuối. Chung cuộc 3-1, Serbia giành huy chương đồng. Nhưng bảng tỉ số không bao giờ là toàn bộ sự thật. Trận tranh huy chương đồng này diễn ra sau một vòng bán kết nhiều cảm xúc, nơi bóng chuyền nữ đỉnh cao một lần nữa cho thấy sự khốc liệt của giải đấu. Serbia bước vào trận với đội hình có chiều sâu, trong khi Ba Lan dựa cảm hứng lớn vào hàng công. Khi Terzić rời ghế, có thể dễ dàng đoán rằng đội bóng của anh sẽ mất kết nối. Thực tế, set ba đúng là một sự đứt nhịp. Nhưng điều đáng chú ý không phải sự đứt nhịp, mà là cách Serbia hàn gắn sau đó. Trong set bốn, các cầu thủ không còn hướng về ghế chỉ đạo để tìm kiếm chỉ dẫn. Họ tự chuyền, tự đập, tự đọc trận đấu và tự trấn an nhau. Với kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi biết rằng một khoảnh khắc mất kiểm soát thường dễ biến thành trận thua tâm lý hơn là trận thua kỹ thuật. Serbia đã không để điều đó xảy ra. Số liệu trận đấu cho thấy một bức tranh thú vị. Tijana Bošković ghi 29 điểm cho Serbia, ít hơn đúng một điểm so với con số 28 của Magdalena Stysiak bên phía Ba Lan. Nhìn vào các dòng số mà không nhìn bối cảnh, người ta dễ nghĩ trận đấu này là màn so tài của hai cây đập chủ công. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào danh sách ghi điểm của Serbia, một câu chuyện khác hiện ra: Aleksandra Uzelac có 15 điểm, Maša Kurtagić có 12 điểm, Vanja Tica cũng có 12 điểm. Đội tuyển Serbia không đặt tất cả gánh nặng lên đôi vai của Bošković. Với Ba Lan, câu chuyện lại có phần khác biệt. Bên cạnh Stysiak, không có nhiều cái tên được nhắc đến trong bản tường thuật. Điều đó không có nghĩa Ba Lan yếu hơn về mặt con người, nhưng nó cho thấy cách đội bóng này vận hành ở trận đấu đó phụ thuộc rất lớn vào một ngôi sao. Tôi bước vào một cuộc phỏng vấn tình cờ, nhưng rời đi với cả một thế hệ chưa được lắng nghe. Tôi cũng cảm nhận điều tương tự khi đọc lại số liệu: có những cầu thủ đang phải gánh cả một hệ thống mà không nhận được sự công nhận xứng đáng. Có một chi tiết tôi muốn nhấn mạnh, bởi vì nó thường bị bỏ qua trong những bài viết theo kiểu tổng hợp tỉ số. Trận đấu này không có số liệu về tỉ lệ tấn công thành công, hiệu quả chắn bóng hay khả năng phòng ngự chuyền một. Khi chúng ta thiếu những dữ liệu đó, rất khó để kết luận rằng Ba Lan thua chỉ vì Stysiak không có nhiều sự trợ giúp. Chúng ta chỉ có thể nói rằng, trên bảng điểm, Serbia có một dàn ghi điểm trải đều hơn. Bošković là người dẫn đầu, nhưng Uzelac ghi 15 điểm không phải là con số nhỏ ở một trận tranh huy chương. Wallace de Souza từng dạy tôi rằng bóng chuyền không phải môn thể thao của một người, dù cho người đó có xuất sắc đến đâu. Nhưng khi không có dữ liệu chi tiết về khả năng phòng thủ, chúng ta không thể tự tin khẳng định rằng Serbia chiến thắng nhờ lối chơi tập thể thuần túy. Điều duy nhất chắc chắn là những con số 12, 15 và 29 tạo thành một bức tranh khác hẳn với một đội bóng chỉ có một điểm đến duy nhất. Điều khiến tôi trăn trở hơn là cách mà truyền thông thường kể câu chuyện về những người phụ nữ trên sân. Chúng ta muốn tìm kiếm một ngôi sao, một cái tên để in lên áp phích, một hình ảnh để phục vụ cho công tác thương mại. Khán giả được nghe nhiều về Bošković, về Stysiak, về sự đối đầu của hai cây đập xuất sắc. Nhưng chúng ta ít khi được nghe về những người chuyền hai lặng lẽ, những chủ công vừa phải nhận bước một vừa phải lui về phòng thủ. Ngành thể thao chuyên nghiệp càng lúc càng bị ám ảnh bởi giá trị thương mại, và giá trị thương mại thường bám vào hình ảnh cá nhân. Thế nhưng, giá trị thi đấu thực sự nằm ở những mảnh ghép nhỏ. Với một đội bóng như Ba Lan, việc Stysiak ghi 28 điểm trong một trận thua có thể khiến cô được nhớ đến như một nhân vật bi thương. Nhưng tôi chọn cách nhìn khác: chính sự cô đơn trong lối chơi ấy là một câu hỏi lớn về cách đào tạo và vận hành đội tuyển. Trong bối cảnh của giải đấu, trận chung kết giữa Türkiye và Italy cũng đem lại một hình ảnh quen thuộc: Melissa Vargas bên phía Türkiye và Paola Egonu bên phía Italy đều ghi 28 điểm. Điều đó có thể củng cố thêm câu chuyện về những cây đập chủ lực mang tính quyết định. Nhưng tôi không tin rằng bóng chuyền nữ đang trở thành môn thể thao của những ngôi sao đơn lẻ. Tôi tin rằng đó chỉ là cách chúng ta chọn để kể câu chuyện. Khi một đội có ngôi sao ghi 28 điểm và giành chiến thắng, người ta nói đó là chiến thắng của đẳng cấp cá nhân. Khi một đội có ngôi sao ghi 28 điểm và thua, người ta lại nói rằng cá nhân ấy đã không thể làm nên điều kỳ diện. Nhưng bóng chuyền là môn thể thao của nhịp điệu phối hợp, và bảng tỉ số không phản ánh hết những khoảng trống giữa hai hàng chắn, những quyết định chuyền hai trong tích tắc, hay sự hy sinh thầm lặng ở hàng sau. Khi HLV Terzić rời ghế, tôi nhớ lại những cuộc nói chuyện dài với các vận động viên nữ trong nhiều năm làm nghề. Họ hiếm khi kể về số điểm của mình, mà kể về cảm giác khi đứng trên sân mà không ai thì thầm chiến thuật bên tai. Họ kể về cái cách đội trưởng phải gồng mình lên để giữ nhịp cho cả đội. Họ kể về nỗi sợ bị lãng quên nếu không đạt huy chương. Tôi viết tiểu sử cho những người phụ nữ không biết mình là huyền thoại. Với tôi, trận đấu này không chỉ là chiến thắng của Serbia trước Ba Lan, hay màn so tài giữa Bošković và Stysiak. Trận đấu này là câu trả lời cho một câu hỏi quan trọng: Khi người dẫn dắt không còn ở đó, điều gì giữ đội bóng lại với nhau? Serbia đã có câu trả lời ở set bốn. Họ không gào thét ăn mừng sau điểm số cuối cùng, họ chỉ nhìn nhau như thể vừa đi qua một cơn bão. Và tôi nhận ra rằng sân vận động không bao giờ im lặng, chỉ có trái tim ta ngừng đếm nhịp trong những lúc căng thẳng nhất. Bài học lớn nhất từ trận tranh huy chương đồng này không nằm ở việc một đội bóng trẻ như Ba Lan có thể hồi sinh khi đối thủ mất đi tiếng nói từ ghế huấn luyện. Bài học nằm ở phía ngược lại: Serbia, trong khoảnh khắc khủng hoảng nhất, đã nhìn vào nhau và tự vận hành bằng ký ức về những lần tập luyện cùng nhau. Họ đã có một đêm đáng nhớ, không chỉ vì huy chương đồng, mà vì họ đã chứng minh rằng một đội tuyển không thể bị thu gọn vào một con người. Điều đó, với tôi, đáng giá hơn bất kỳ chiếc cúp nào. Ở tuổi 60, tôi vẫn tin rằng câu chuyện về thể thao nữ cần được kể bằng thứ ngôn ngữ của con người, chứ không phải thứ ngôn ngữ của bảng xếp hạng. Có những bàn thắng không được tính, nhưng được in vào ký ức của một thành phố. Có những trận đấu không đi vào lịch sử với dòng chữ huy hoàng, nhưng lại trở thành nơi vận động viên học cách tin vào chính mình. Serbia và Ba Lan đã tạo ra một trận cầu như thế. Họ không cần ai phải nhớ tên giải đấu, bởi vì khoảnh khắc họ tự đứng dậy sau cú sốc ở set ba đã nói lên tất cả. Tôi chỉ ước rằng truyền thông sẽ dành cho những khoảnh khắc kiểu đó một góc ảnh xứng đáng, thay vì chỉ chĩa ống kính vào người ghi nhiều điểm nhất.